Sut sigirida sut mahsuldorligiga ta’sir qiluvchi 7 omil
Sut mahsuldorligi faqat sigirning zotiga yoki genetik imkoniyatlariga bog’liq emas. Hayvonning kunlik qabul qilayotgan energiyasi, oqsillari, qo’p yemi, suvi va mineral muvozanati bilan birga parvarish va sog’ish boshqaruvi ham sut ishlab chiqarishiga bevosita ta’sir qiladi.
Yuqori sut mahsuldorligiga erishmoqchi bo’lgan xo’jaliklarda maqsad hayvonga faqat ko’proq yem berish emas; u kerakli bo’lgan oziq moddalarni to’g’ri zichlikda va muvozanatli tarzda taqdim etishdir.
Mana sut mahsuldorligiga ta’sir qiluvchi 7 ta asosiy faktor:
1. Ratsionning Energiya va Oqsil Muvozanati
Sut sigiri sut ishlab chiqarishi uchun yetarli energiya va foydalanish mumkin bo’lgan oqsilga ehtiyoj sezadi. Energiya yetarli bo’lsa ham, agar oqsil yetishmasa, sut ishlab chiqarishi va ayniqsa sut oqsillari salbiy ta’sir ko’rsatishi mumkin.
Shuning uchun ratsion tayyorlashda faqat xom oqsil foiziga qarash yetarli emas. Oqsil miqdori qancha bo’lishi bilan birga, rumenda parchalanish qobiliyati, metabolizlanadigan oqsil miqdori va energiya bilan muvozanati ham muhimdir.
2. Yo’g’on Konsentrlangan Oqsil Yemidan Foydalanish
Yuqori sut mahsuldorligiga ega sigirlarda kunlik oziq moddalarga bo’lgan ehtiyoj juda yuqori bo’ladi. Ayniqsa yem iste’moli hayvon ehtiyojini qondirishda qiynalayotgan davrlarda ratsionning oziq modda zichligini oshirish muhim ahamiyat kasb etadi.
Bu nuqtada yo’g’on konsentrlangan oqsil yemlari kamroq miqdordagi yem bilan yuqori darajadagi oqsil va boshqa zarur oziq moddalarni ratsionga kiritishga yordam berishi mumkin.
Biroq bu yerda muhim bo’lgan narsa, yuqori oqsilli yemni yakka o’zini oshirish emasdir. Konsentrlangan oqsil yemi; energiya manbalari, qo’p yem va mineral muvozanati bilan birga baholanishi kerak.
3. Qo’p Yem Sifati
Sut sigirining ratsionida sifatli qo’p yem katta ahamiyatga ega.
Sifatli makkajo’xori silosi, beda va boshqa mos qo’p yemlar rumen salomatligini saqlashga, chaynab qaytarish faoliyatining davom etishiga va ratsionning to’g’ri baholanishiga yordam beradi.
Eng qimmat yem ham, agar past sifatli qo’p yem bilan birga ishlatilsa, kutilgan natijani bermasligi mumkin.
4. Quruq Modda Iste’moli
Sigir kuniga qancha yem yeyishidan muhimroq, bu yem bilan qancha quruq modda olganligidir.
Masalan, yuqori miqdorda suv saqlovchi yem bilan quruq modda nisbati yuqori bo’lgan yem bir xil miqdorda berilganda, hayvonga taqdim etadigan oziq moddalari bir xil bo’lmaydi.
Shuning uchun yuqori sut mahsuldorligi maqsad qilinganda quruq modda iste’moli va ratsionning oziq modda zichligi birgalikda baholanishi kerak.
5. Toza va Yetarli Suv
Sutning muhim qismini suv tashkil etadi. Shuning uchun sut sigirining oldida kun davomida toza va oson yetib boladigan suv bo’lishi kerak.
Ayniqsa issiq ob-havolarda suv iste’molining yetishmasligi yem iste’molini va natijada sut mahsuldorligini salbiy ta’sir ko’rsatishi mumkin.
Oddiy ko’ringan bo’lsa ham, toza suv yuqori sut mahsuldorligining asosiy shartlaridan biridir.
6. Mineral va Vitamin Muvozanati
Kalsiy, fosfor, magniy, natriy kabi minerallar va vitaminlar; sut ishlab chiqarishi, immunitet, ko’payish qobiliyati va umumiy metabolizm nuqtai nazaridan muhimdir.
Ayniqsa yuqori mahsuldor hayvonlarda mineral muvozanatining e’tiborsiz qoldirilishi natijalar yo’qotishlariga olib kelishi mumkin.
Shuning uchun ratsion baholanganda faqat energiya va oqsil emas, mineral va vitamin ehtiyojlari ham hisobga olinishi kerak.
7. Sog’ish, Stress va Barinak Boshqaruvi
Sigirning genetik potentsiali va ratsioni qanchalik yaxshi bo’lsa ham, yomon boshqaruv sut mahsuldorligini cheklab qo’yishi mumkin.
Haddan tashqari harorat, yetishmovchan ventilyatsiya, tiqilinch barinak, yemlikda uzoq vaqt yem bo’lmasligi, tartibsiz sog’ish va stress kabi faktorlar hayvonning yem iste’molini va sut ishlab chiqarishiga ta’sir qilishi mumkin.
Shuning uchun yuqori sut mahsuldorligi uchun yaxshi ratsion + yaxshi parvarish + yaxshi poda boshqaruvi birgalikda qo’llanilishi kerak.
Xulosa: Ko’proq Yem Emas, To’g’riroq Oziqlantirish
Sut ishlab chiqarishida muvaffaqiyat, sigirning oldiga imkon boricha ko’p yem qo’yish bilan emas, hayvon ehtiyojiga mos muvozanatli va zich ratsion yaratish bilan erishiladi.
Ayniqsa yuqori sut mahsuldorligiga ega sigirlarda ratsionning oqsil va energiya zichligining to’g’ri sozlanishi katta ahamiyatga ega. Yo’g’on konsentrlangan oqsil yemlari, to’g’ri qo’p yem va energiya manbalari bilan birga ishlatilganda ratsionning oziq modda zichligini oshirishga yordam berishi mumkin.
Har bir xo’jalikning hayvon zoti, tirik vazni, sut mahsuldorligi, laktatsiya davri va ishlatayotgan qo’p yemlari har xil bo’lgani uchun, eng to’g’ri natija uchun ratsion hayvonga xos tarzda baholanishi kerak.